Džamije u Istanbulu među najprepoznatljivijim su simbolima grada i nezaobilazna su odredišta na turističkim mapama. One svjedoče o odvažnom arhitektonskom stvaralaštvu i epohama kroz koje je ovaj veličanstveni grad prolazio. Utkane u mozaik visoko sofisticirane umjetnosti vremena u kojem su podizane, postale su duša grada i čuvarice njegovog naslijeđa. Za turiste, ove džamije su gradska odredišta, čija se ljepota mora i vidjeti, i osjetiti.
Aja Sofija
Podignuta izvorno u 4. vijeku, danas Aju Sofiju u historijskom dijelu Istanbula, na Sultanahmetu, gledamo u njenom pojavnom obliku iz 6. vijeka kada je car Justinijan I naložio da se na istom mjestu izgradi treća Aja Sofija, veličanstvenija od prethodnih.
Kao remek-djelo bizantijske arhitekture, sve do 1453. slovila je za najznačajniju crkvu pravoslavnog svijeta. U njoj su krunisani bizantijski carevi i bila je sjedište ekumenskog patrijarhata.
Monument, čiji se naziv prevodi kao sveta mudrost, nagrizali su ratovi i pobune, a kada je Konstantinopolj osvojio sultan Mehmet Fatih, doživljavajući je simbolom osvajanja grada, Osmanlije su je počele obnavljati, pa Aja Sofija postaje carska džamija. Ovdje nije kraj njenim hronikama. Osnivanjem Republike Turske, Atatürk 1934. odlučuje da Aja Sofija postane muzej. U novije vrijeme Aja Sofija je džamija, no, i dalje nosi obrise različitih religijskih identiteta, dok s plafona kao Božiji glasnogovornik na posjetioce blago gleda anđeo Gabrijel (Gavrilo, Džebrail) sačuvan kao umjetničko djelo iz kršćanskog doba.
Sultan Ahmedova džamija – Plava džamija
Praktično preko puta Aje Sofije na Sultanahmetu nalazi se veleljepna Sultan Ahmedova džamija, poznata kao Plava džamija. Kada je sultan Ahmed I doživio poraz u ratu s Perzijom, želio je izgraditi posebno veliku džamiju kako bi ponovo pokazao svoju moć. Angažovao je carskog arhitektu Sedefkâra Mehmeda-agu, učenika i asistenta slavnog Mimara Sinana, koji je težio zadivljujućoj raskoši. Prema predanju, svakog petka je čak i sam sultan pomagao na gradilištu.
Džamija sa šest elegantnih munara, glavnom kupolom i osam manjih kupola, ukrašena s više od 20.000 plavih ručno rađenih keramičkih pločica u Izniku, staroj Nikeji, izgrađena je između 1609. i 1616., kao hightlight razvoja osmanske duhovne arhitekture. U to vrijeme jedina džamija sa šest munara nalazila se u Mekki. Kako bi pokazao da, ipak, ne želi konkurirati svetoj Mekki, sultan je dao sagraditi sedmi minaret upravo tamo.
Sulejmanija džamija
Visoko iznad Zlatnog roga, na trećem brežuljku Istanbula, izdiže se Sulejmanija džamija, prema mišljenju mnogih historičara arhitekture najljepša od svih koje su gradili sultani.
Zdanje iz 16. vijeka pokazuje svu moć i raskoš zlatnog doba Osmanlija, kojeg je predvodio Sulejman Veličanstveni, a njene četiri visoke munare saopštavaju svijetu da je sultan Sulejman bio četvrti vladar na prijestolju Osmanskog carstva.
Detalj koji njenu gradnju čini posebno zanimljivom bila je odluka genijalnog arhitekte Mimara Sinana da masivni temelji najprije godinama miruju kako bi se tlo stabiliziralo, čime ju je do dana-današnjeg zaštitio od zemljotresa.
Podignuta u četvrti Fatih, Sulejmanija nikada nije bila samo bogomolja. Mimar Sinan je unutar njenog kompleksa napravio jedan mali svijet u kojem se odvijao život od rođenja do smrti, pa su tu bile medrese, biblioteka, bolnica, narodna kuhinja, hamam, te mezarje. U mirnom haremu džamije nalaze se mauzoleji Sulejmana Veličanstvenog i njegove legendarne saputnice Hurrem.
Džamija Ortaköy
Njen službeni naziv je džamija Büyük Mecidiye, ili Velika Mecidiye džamija. Iako je velika u nazivu, džamija je u usporedbi s drugim sultanskim džamija manja i posebna po svojoj ljepoti. Sjaji na samoj obali Bosfora, u pristaništu Ortaköy, jednoj od najpopularnijih lokacija u Istanbulu.
Ortaköy džamiju s današnjim izgledom dao je sagraditi sultan Abdulmedžid između 1854. i 1856. godine, a njen elegantni neobarokni stil potpisuju arhitekti otac i sin armenskog porijekla, Garabet Amira Balyan i Nigoğayos Balyan.
Džamijom dominira prirodna svjetlost zahvaljujući visokim i širokim prozorima. Smještaj uz Bosforski most čini lokaciju idealnom za fotografije koje spajaju istanbulsku tradiciju i savremeni svijet.
Čamlidža džamija
Kombinujući osmansko-seldžučku arhitekturu s modernim elementima, najveća džamija u Turskoj otvorena je 2019. godine na uzvišenju Čamlidža (Camlica) na azijskoj strani Istanbula. Projektovale su je inžinjerke Bahar Mızrak i Hayriye Gül Totu, a može primiti preko 60.000 vjernika.
Džamija ima šest minareta, od čega su četiri visoka 107,1 metar, što simbolično aludira na godinu 1071. i pobjedu Seldžuka u historijskoj Bitki kod Manzikerta. Tada je u istočnoj Turskoj pod vodstvom sultana Alpa Arslana poražen bizantski car Roman IV.
Uz džamiju se nalaze muzej, umjetnička galerija, biblioteka, konferencijska sala i podzemna garaža s više hiljada parking mjesta. Čamlidža džamija ubraja se u velike infrastrukturne projekte novije turske historije. Njena izgradnja koštala je oko 70 miliona eura.
***
Foto: Türkiye Tourism Promotion and Development Agency (TGA)
